KRIM

Johannes Gabrielsen Høisæth var født 9. juni 1873 på husmannsplassen Slettevollen under Hukset, i dåværande Førde kommune. Foreldra Gabriel Andersson og Inger Thomasdotter Høisæth bar han til dåpen 24. juni same året, i den gamle steinkyrkja i Naustdal.

Straks Johannes var konfirmert tok han til i arbeidslivet. Han tok det som baud seg av jobbar på gardane rundt om i Naustdal og Førde. I 17-års alderen reiste han til Bergen for å søkje lukka der. Her får han seg arbeid på ein båt og frå no av er han sjømann. I åra som kjem tek han seg hyre både på ulike fiskebåtar, og  dampskip som går i frakt langs norskekysten. Løna er sikkert ikkje den beste. Han vert freista til å spe på inntekta med litt småtjuveri når han har landligge rundt omkring.

Frå 1891 til 1893 vert han dømd tre gonger til "vatn og brød". Han sona slik nokre dagar i Bergen, på Søre Sunnmøre og i Sandefjord.

Hausten 1893 vart han dømd for tjuveri for 4. gong. Han har teke seg inn i eit hus, opna eit skåp og stole med seg eit skrin. Han må ha vore svært svolten. I domen kan vi lese at skrinet inneheldt potetkaker og raspeballar, anslått til ein total verdi av ei -1- krone. Inkludert skrinet.

Straff: 6 månader i Botsfengselet i Oslo. Premie: Mat kvar dag i eit halvt år og eit fotografi for historia.

Etter fengselsopphaldet er Johannes framleis nederst på rangstigen og må ta til takke med dei dårlegast betalte jobbane. Også på båt. I 1895 vert han straffa på nytt. Denne gonen for å ha stole ein vest og ei jakke frå ei forretning, under landligge i Bergen. Kanskje hadde han truffe ei jente og hadde behov for å kle seg opp litt? Det resulterer uansett i eit år og to månader, tilbake på "Botsen" i Oslo. Dobbelt så lenge som sist gong.

Når han vert lauslaten sommaren 1896 er Naustdal blitt eigen kommune og han er ikkje lenger Førdianar. Ikkje det at det betyr noko for Johannes. Han er straks ute på båt att, no på kysten av Nordland, Troms og Finnmarka.

Ved landligge i Mo i Rana kjem han sommaren 1897 saman med Marianne Johanne Olsdatter frå Ofoten og 2. mars 1898 vert Johannes far til Hjalmar Bernhard. Men, Johannes er ikkje der når sonen vert født. Han er ute på Lofotfiske den vinteren. Ein dag han er i Tromsø og skal levere fangst, møter han den to år yngre Nina Agathe Ragnhild Andreassen, og før året 1898 er omme har han fått sin andre son, John Andreas.

Kommunikasjonane var ikkje dei beste på denne tida, og det er ikkje sikkert at Johannes faktisk viste at han dette året har fått to søner. I kyrkjebøkene er det notert ved begge sønene sin dåp at «barnets fader er oppgivet af barnets moder», borna er «uegte» og foreldra er dømde for «lejermål», sidan dei ikkje var gifte.

Uansett, så enda Johannes igjen bak murane berre eit år seinare. For nye lovbrot får han i 1899 to års straffearbeid ved Trondhjems straffeanstalt. Her sit han inne når Marianne og Hjalmar, og Nina og John Andreas, feirar overgangen til eit nytt århundre. Parvis på kvar sin stad. Om Johannes nokon gong fekk sjå nokon av desse igjen, seier ikkje kjeldene noko om.

I dag er det sikkert ei bokstavforkorting som kan seie noko om kva som prega Johannes sitt liv. På biletet synest Johannes noko bekymra ut, men han har nok hatt sine lyse stunder innimellom det historia fortel av kalde fakta. Han kom truleg ikkje tilbake igjen til Sunnfjord. Johannes døyr einsam, i Vågan i Nord Trøndelag, 61 år gamal, 3. januar 1934.

Historia fortel vidare at sonen Hjalmar fylgjer i farens fotspor. Han sit på «Botsen» for lovbrot i 1922-23.

Den andre sonen, John Andreas, ser ut til å ha fått ein god oppvekst. Han får seg både utdanning og arbeid, og han vert godt gift i 1926.